Bakkenes – Een studie
Eén familienaam leidde naar archieven, middeleeuwse bronnen, oude plaatsnamen, zegels, familiewapens en vooral veel vragen die minder eenvoudig bleken dan ze aanvankelijk klonken.
Waar komt de naam Bakkenes vandaan?
Voor mij begon het onderzoek al op jonge leeftijd. Vanaf mijn elfde bezocht ik archieven om uit te zoeken waar mijn familienaam vandaan kwam en hoe de verschillende familietakken met elkaar samenhingen.
Die ogenschijnlijk eenvoudige vraag leidde naar een veel oudere geschiedenis. De naam verschijnt in verschillende vormen — onder meer Bakenes, Baeckenesse, Van Bakenes en Bakkenes — en duikt op in genealogische studies, archiefstukken en plaatsnamen die eeuwen teruggaan.
Wim Bakkenes & Patrick Bakkenes
Via Ben Bakkenes kwam ik in contact met Wim Bakkenes uit Harderwijk, die al sinds ongeveer 1980 met vergelijkbaar genealogisch onderzoek bezig was. We brachten onze bevindingen bijeen en werkten vervolgens jarenlang samen.
Daarbij bouwden we ook voort op het werk van eerdere genealogen en familieonderzoekers. Oude publicaties en handschriften werden opnieuw bekeken, gegevens werden gecontroleerd en waar nodig gecorrigeerd of aangevuld.
Het boek was nadrukkelijk geen poging om ieder raadsel definitief op te lossen. Juist het onderscheid tussen wat waarschijnlijk, mogelijk en aantoonbaar is, werd een belangrijk onderdeel van het onderzoek.
Haarlem, Bakenes en een naam met meerdere verklaringen
In Haarlem herinneren de Bakenessergracht, de Bakenesserkerk en het Bakenesserhofje nog altijd aan de oude naam Bakenes. Maar een overeenkomst in naam is nog geen genealogisch bewijs.
Ook vaststellen wat je níet kunt bewijzen is onderzoek.
Er zijn oude vermeldingen, vergelijkbare familienamen, zegels en wapens die uitnodigen tot verder onderzoek. Maar een sluitende genealogische lijn tussen de huidige families Bakkenes en het oude geslacht Van Bakenes of Van Baeckenesse kon niet worden bewezen.
Dat is geen teleurstellende uitkomst. Het is precies waar bronkritiek om draait: niet de mooiste verklaring wint, maar degene die het beste door de bronnen wordt gedragen.
Van registers tot zegels en familiewapens
Het onderzoek beperkte zich niet tot geboorte-, huwelijks- en overlijdensgegevens. We gebruikten ook oudere genealogische studies, kerkelijke en burgerlijke registers, historische kaarten, plaatsnamen, particuliere archieven, correspondentie tussen onderzoekers, zegels en familiewapens.
Sommige bronnen brachten nieuwe verbanden aan het licht. Andere maakten eerdere aannames juist minder waarschijnlijk. Zo kwamen verschillende wapens in beeld die door families met de naam Van Bakenes of Bakkenes werden gevoerd. Ook daar gold: gelijkenis is interessant, maar vormt op zichzelf geen bewijs van afstamming.
In 2005 lag er een boek. Het onderzoek was daarmee niet klaar.
Na jaren speurwerk verscheen Bakkenes. Een Studie naar Ontstaan, Genealogie en Verspreiding van deze Nederlandse Familienaam.
Het boek bracht de toen beschikbare bronnen en genealogieën bijeen, maar liet ook bewust open waar zekerheid ontbrak. In het voorwoord nodigden Wim en ik lezers bovendien uit om ontbrekende gegevens, nieuwe bronnen en correcties te blijven aandragen.
Twintig jaar later vind ik dat misschien wel een van de beste eigenschappen van het project: het boek was geen triomfantelijke eindstreep, maar een zorgvuldig gedocumenteerde tussenstand.
Van één persoon naar een familie. Van een familie naar een netwerk. Van een netwerk naar de wereld eromheen.
Die beweging loopt nog altijd door mijn werk. De onderwerpen werden later groter — de jaren zestig, de Nederlandse festivalcultuur, Tivoli — maar veel van de onderzoekshouding ontstond hier: zoeken, vergelijken, verbanden leggen, eerdere conclusies opnieuw toetsen en soms eindigen met een betere vraag dan waarmee je begon.