Ik onderzoek wat er achter gebeurtenissen schuilgaat.
Schrijver, historicus, onderzoeker en maker. Mijn werk begint meestal met een vraag die klein genoeg lijkt om even uit te zoeken. En vervolgens weigert klein te blijven.
Het boek der konings
Mijn eerste grote onderzoeksproject had een verkeerd gespelde titel.
Ik zat aan de lange houten eettafel van mijn opa en oma, met encyclopediedelen voor me en een stapel A4’tjes waarop ik namen, regeerperiodes en familieverbanden overschreef. Bovenaan schreef ik Het boek der konings. Ik was zeven.
De bedoeling was bepaald niet bescheiden. Dit moest het eerste deel worden van een veel groter werk. Later kwamen schriften, bibliotheekbezoeken en honderden pagina’s. Op enig moment wilde ik alle adellijke families ter wereld in één encyclopedie onderbrengen. Dat project is, om voor de hand liggende redenen, nooit voltooid.
Achteraf vind ik vooral interessant wat ik toen al deed. Ik verzamelde niet alleen namen. Ik probeerde te begrijpen hoe mensen met elkaar verbonden waren. Wie hoorde bij wie? Wat veranderde als je één nieuw verband ontdekte?
Dat patroon is gebleven.
Niet alleen: wat gebeurde er?
Maar vooral: hoe kon dit ontstaan?
De schaal werd groter. De nieuwsgierigheid bleef hetzelfde.
Genealogie leerde me al vroeg dat achter ieder individu een netwerk schuilgaat. Een naam in een akte verwijst naar ouders, kinderen, buren, bezit, beroepen, plaatsen en soms naar een compleet verdwenen wereld.
Gaandeweg verschoof mijn aandacht van familieverbanden naar bredere historische verbanden. Niet alleen: wie is verwant aan wie? Maar ook: hoe verspreidden ideeën zich, hoe ontstonden samenwerkingen en conflicten, welke rol speelden instituties en waarom kreeg een ontwikkeling juist op dát moment vaart?
Ik ben geschiedenis daardoor steeds minder als een rij gebeurtenissen gaan zien. Een gebeurtenis is vaak juist het zichtbare punt waarop een veel groter netwerk even boven water komt.
Van mensen naar netwerken naar instituties
De onderwerpen verschillen, maar achteraf zie ik in mijn eigen projecten een duidelijke beweging.
Beginnen bij mensen
Twaalf lange gesprekken over de jaren zestig en de vraag wat er van die tijd is blijven hangen. De individuele levens stonden centraal, maar achter ieder gesprek dook een groter netwerk op van kunstenaars, activisten, vrijplaatsen, media en culturele bewegingen.
Het netwerk wordt het verhaal
Wat begon als onderzoek naar een bijna vergeten festival groeide uit tot een reconstructie van de mensen, ideeën en internationale invloeden waaruit de Nederlandse festivalcultuur ontstond. Zes jaar later lag er een boek. Zo kan dat gaan.
Een compleet cultureel ecosysteem
In het lopende Tivoli-onderzoek komen subculturen, gemeentepolitiek, bestuur, kunstenaars, publiek, gebouwen en muziekcultuur bij elkaar. De geschiedenis van één podium blijkt alleen te begrijpen als je ook de wereld eromheen reconstrueert.
Eerst reconstrueren. Dan pas vertellen.
Ik vergelijk bronnen en herinneringen om te onderzoeken wat werkelijk te onderbouwen valt. Juist wanneer verhalen elkaar tegenspreken, ontstaat vaak een nieuwe vraag.
Een verhaal hoeft niet altijd een boek te worden
Naast auteur en onderzoeker werk ik als tentoonstellingsmaker, curator, interviewer en projectontwikkelaar. Daardoor denk ik tijdens onderzoek ook na over de vraag hoe een verhaal het beste bij een publiek terechtkomt.
Verdiepen en vertellen
Een boek biedt ruimte voor de volledige reconstructie. Een lezing werkt anders: daar kan het publiek vragen stellen, verbanden testen en het verhaal een onverwachte kant op sturen.
Geschiedenis de zaal in
Archiefstukken, foto’s, muziek en persoonlijke verhalen kunnen samen iets zichtbaar maken wat op papier moeilijker over te brengen is. Daarom ontwikkel ik ook tentoonstellingen en historische publieksprogramma’s.
En soms moet juist níet alles vastliggen
Mijn artistieke praktijk gebruikt bijna het tegenovergestelde principe. Waar ik in historisch onderzoek controleer en reconstrueer, laat ik op het podium ruimte voor improvisatie. Dat houdt de boel gezond.
Ik zoek graag naar wat onder het oppervlak ligt.
Bij geschiedenis zijn dat de wortels, netwerken en keuzes achter een gebeurtenis. In een interview zoek ik naar wat er achter het eerste antwoord schuilgaat: de herinnering, context of ervaring die pas later naar boven komt. In een tentoonstelling is het de vraag welke combinatie van beeld, bron en verhaal iets zichtbaar maakt. En op het podium kan het juist dat ene onverwachte moment zijn waarop tekst en muziek elkaar ineens vinden.
De vormen verschillen. De houding erachter minder: nieuwsgierig blijven, goed kijken, verbanden leggen en niet te snel tevreden zijn met het voor de hand liggende verhaal.
Waar ik nu aan werk
De komende jaren vormt Tivoli – Van Vrijplaats naar Muziekpaleis mijn grootste historische onderzoeksproject. Tegelijk blijf ik schrijven, lezingen geven, tentoonstellingen en publieksprojecten ontwikkelen en optreden.
Dat klinkt misschien als veel verschillende dingen. Voor mij is het vooral één praktijk met meerdere uitgangen.
Patrick Bakkenes
- schrijver & cultuurhistorisch onderzoeker
- historicus
- dichter & performer
- curator & tentoonstellingsmaker
- interviewer & projectontwikkelaar
Publicaties
Van Flight naar Lowlands (2025)
Kantelaars van de Sixties (2019)
Belevenissen – de barbarij voorbij (2017)
Momentum (2013)
Bakkenes. Een Studie naar Ontstaan, Genealogie en Verspreiding van deze Nederlandse Familienaam (2005)
Artikelen
Het succes van de eerste Flight to Lowlands Paradise (2025)
Het Bakkenesraadsel te Lunteren (2003)
Lopend
Tivoli – Van Vrijplaats naar Muziekpaleis
Heb je een historische vraag waarvan je vermoedt dat er meer achter zit?
Dan is de kans groot dat ik nieuwsgierig word. Ik werk samen met culturele instellingen, musea, archieven, festivals, overheden, makers, organisaties en particulieren rond onderzoek, boeken, tentoonstellingen, lezingen en publieksprojecten.