Van Flight naar Lowlands
Een vergeten Utrechts festival bleek onderdeel van een veel groter verhaal.
Ik kende het verhaal nauwelijks. En juist dat motiveerde mij diep te graven.
In 2014 interviewde ik Bunk Bessels voor Kantelaars van de Sixties.
Hij vertelde over een festival dat hij in november 1967 in Utrecht had georganiseerd: Flight to Lowlands Paradise. Een twaalf uur durende manifestatie met popmuziek, poëzie, theater, happenings, beeldende kunst en andere experimenten.
Ik kende het verhaal nauwelijks. En juist dat motiveerde mij diep te graven.
Wat was die Flight eigenlijk?
Toen ik verder ging zoeken bleek de geschiedenis veel ingewikkelder dan de verhalen die erover waren blijven rondzingen.
Bronnen spraken elkaar tegen. Details bleken in publicaties telkens opnieuw van elkaar te zijn overgenomen. Herinneringen waren na tientallen jaren verschoven.
De oorspronkelijke vraag werd daardoor een reeks andere vragen: hoe ontstond het fenomeen popfestival? Wat waren de eerste Nederlandse popfestivals? Hoe werden de Flights georganiseerd? Hoe pasten ze binnen de jeugdcultuur van de jaren zestig? En wat heeft het huidige Lowlands met die oorspronkelijke Utrechtse festivals te maken?
Ideeën reizen. Maar ze worden onderweg opnieuw uitgevonden.
Wie de Nederlandse festivalgeschiedenis wil begrijpen, moet verder terug en verder weg kijken dan Utrecht.
Popfestivals en happenings ontstonden in de Verenigde Staten. Ideeën en voorbeelden bereikten Londen en vervolgens Nederland. Maar ze werden niet simpelweg gekopieerd.
De Utrechtse Flights ontstonden uit een eigen lokale wereld van beatmuziek, alternatieve jeugd, provo, kunstenaars, jongerencentra en mensen die vonden dat bestaande culturele voorzieningen niet meer aansloten op wat jongeren zelf wilden.
De posters zijn weer verkrijgbaar.
Die eerste Flights hadden niet alleen een eigen geluid, maar ook een eigen gezicht. De posters van Jan de Haas uit 1967 en Arne Zuidhoek uit 1968 zijn daar prachtige voorbeelden van. Ter gelegenheid van mijn boek zijn ze, met toestemming van de oorspronkelijke ontwerpers, opnieuw gedrukt.
Van beide posters is een eenmalige herdruk van 100 exemplaren gemaakt. Daarvan zijn er telkens 35 door de ontwerper met de hand gesigneerd. Zowel gesigneerde als ongesigneerde exemplaren zijn bij mij verkrijgbaar. Een stukje festivalgeschiedenis voor aan de muur.
De Flight was geen losstaand wonder.
Het verhaal begint daarom niet bij de ingang van de Jaarbeurs op 24 november 1967.
Het begint bij jongeren die rondhangen in de binnenstad. Bij beatkelders en jazzclubs. Bij provo en Volte. Bij De Kargadoor. Bij nieuwe muziek, nieuwe kleding, nieuwe ideeën en een generatie die steeds nadrukkelijker haar eigen ruimte opeist.
De Flight kon plaatsvinden omdat in de jaren ervoor een netwerk was ontstaan waarin mensen, ideeën en organisaties elkaar steeds opnieuw tegenkwamen. Precies dat netwerk wilde ik reconstrueren.
Kranten, archieven en mensen die er zelf rondliepen.
Voor het onderzoek sprak ik meer dan veertig mensen: organisatoren, bezoekers, kunstenaars, muzikanten, journalisten, jongerenwerkers en andere betrokkenen.
Daarnaast onderzocht ik publieke en particuliere archieven en kreeg ik toegang tot persoonlijke verzamelingen met foto’s, flyers, krantenknipsels, stencils, affiches en andere documenten.
Juist de combinatie bleek belangrijk. Een krantenartikel vertelt iets anders dan iemand die midden in de nacht zelf in de Jaarbeurs rondliep. Een gemeentelijk document laat weer een andere werkelijkheid zien.
Geen simpele rechte lijn.
Het onderzoek eindigt niet in 1967 of 1968. Het volgt hoe de festivalcultuur zich verder ontwikkelde en hoe de naam Lowlands Paradise tientallen jaren later opnieuw opdook bij het festival in Biddinghuizen.
Daarmee loopt het verhaal van de eerste experimentele popmanifestaties naar de professionele festivalcultuur die we tegenwoordig kennen — als een geschiedenis waarin ideeën, mensen en tradities worden doorgegeven en opnieuw uitgevonden.
Het boek was niet het eindpunt.
Boek
Van Flight naar Lowlands. De geschiedenis van Nederlands eerste popfestivals verscheen in 2025 bij Noordboek-Van Gorcum.
Tentoonstellingen
Het onderzoek kreeg ook een ruimtelijke vorm in tentoonstellingen in TivoliVredenburg en De Kargadoor.
Publieksprogramma
Met The Flight Revisited werd de historische bron een vertrekpunt voor een nieuw liveprogramma.
Je begint bij één vergeten festival.
Zes jaar later zit je met stapels archiefmateriaal, tientallen interviews en een historische reconstructie van de eerste Nederlandse popfestivals.
Zo kan het gaan.